OP NATUURCRUISE LANGS DE TURKSE KUST

HARRI THEIRLYNCK - FOTOGRAFIE: LAURENCE DELDERDFIELD

De ingrediënten voor een natuurcruise: een klassieke houten Turkse boot, 10 medepassagiers, dansende dolfijnen en een enthousiaste bioloog. Uitkomst: de ideale leer- & luiervakantie op de goddelijke Turkse wateren.

DE AANKOMST

Marmaris. De aankomst op de Grandi is groots. Kapitein Ali, in maagdelijk wit uniform, stralend van kroon tot kruin, geeft je zo’n viriele hand dat je botten kraken. Je koffers worden met de ‘dinghy’ - het woord alleen al - aan boord gebracht. Achter het welkomstbuffet - veel schotels met schapenkaas, olijven, tomaat, gesneden sinaasappels, meloen, paprika en Turks brood - staat de rest van de bemanning te grijnzen. Kok Soner, matrozen Nejdet en Hakan. De laatste is 17 jaar en al snel de ‘darling’ van de dames aan boord.

De reis bepaalt de samenstelling van de groep. We gaan de Turkse zuidkust langs met bioloog Bob Ursem. Dus treffen we hier uitsluitend belangstellende mensen en geen verliefde stelletjes die graag drinken en topless aan boord liggen en minder in de kleine klaproos zijn geïnteresseerd. Het klinkt erger dan het is: Bob, wetenschappelijk directeur van de Botanische Tuin TU Delft, 44 jaar, druk-druk, verwoed telemarker, paraglider en prater, weet het saaiste kevertje nog een Jurassic-achtig imago te geven.

Bob, die eerste avond: ‘We gaan veel zien. We zitten hier op het knooppunt van drie continenten, met 426 vogelsoorten, 240 broedvogels en Afrikaanse, Europese en Aziatische flora. We gaan ook een duikcruise doen, ‘s nachts sterren kijken en naar de hamam. Wisten jullie dat de Aleppo-papaver hier...’

Doodmoe van de vliegreis. Naar de hut, wennen aan gewieg en gekraak van de gulet, morgen een fonkelende dag.

DAG 1: Waarin Bob ons meeneemt naar het insectenbaaitje bij Amos en ons een cursus Klein Kijken geeft

Plechtig vaart de Grandi de haven van Marmaris uit. Kapitein Ali draait Emma Chaplin-muziek. Het hart juicht, we hebben het gevoel de wereld te veroveren. Eerste aanleg: het baaitje van Amos. Met negen man staan we rond een krekeltje. Bob leert ons klein kijken. We zien tientallen soorten sprinkhanen, waaronder een groene die eieren legt en tegelijk poept, we constateren het met de neus in de struiken.
Bob is direct al vol zelfontbrandende geestdrift over elke klaver of kruisspin.

‘Ha de oleander. Er zit blauwzuur in de bladeren, men vist er mee in Zuid-Afrika.’

‘De mastiekboom. Let op, geen eindblad! Van de hars lakken ze violen, zo kwam de Stradivarius aan zijn mooie klank.’

‘Hé, de guichelheil!’
‘Waar?’
‘Je stáát er op.’

Een mierenleeuw blijkt een insect. Bob: ‘Hij eet mieren als hij jong is en doodt ze door ze met zandkorrels te bekogelen.’

De natuur is leuker dan ik dacht.
Langs Johannesbroodboom, sabelsprinkhaan en torenslang (‘Bijt als een nietmachine, maar is niet gevaarlijk’) belandden we via de Aleppo-papaver suizebollend weer in de dinghy.

Soms denken we: Bob verzint maar wat.

DAG 2 en DAG 3: Waarin Bob het hele programma omgooit, ons Kuhl’s pijlstormvogel toont en we kennis maken met een plant die een lijk nadoet

Groot voordeel boven een ‘normaal’ cruiseschip. Het regent dus besluiten kapitein Ali en Bob het schildpaddenparadijs Kaunos later te doen en in een ruk richting Fethiye te varen.

370 vierkante meter Hollandse zeil (‘made in Friesland’) gaat in top, de masten rillen van genot - we zeilen! De 26 meter lange tweemaster, vaste deelnemer aan de jaarlijkse race om de Bodrum Cup, schuift in volle glorie door het turkooizen rijk van eilandjes en baaien. Een vogelkenner brult: ‘Kuhl’s pijlstormvogel op tien uur!’

Ik leer: de punt van de boot is 12 uur, zodat je weet dat je iets links van stuurboord moet kijken. Een dame heeft een Swarovski-verrekijker van 1400 euro bij zich, waarmee je de vogels bijna uit hun nest kan kijken en die lenen we gretig.

Tegen de avond gaan we voor anker bij Ekincik, voor een barbecue aan wal. De matrozen zoeken hout, de vis gaat erop en dan roffelt de regen op het teakhouten dek. Avontuur!

De ochtend is warm en kurkdroog. Bob komt verkleed als biologische marinier uit z’n hut. In de zakken van z’n gevechtsbroek zitten boekjes met flora en fauna van Turkije, in de dijzak een plantenboek, verrekijker om hals, fototoestel in de hand, lenzen in de borstzak en de pet achterstevoren op het hoofd.

We varen naar de resten van het Byzantijnse eiland Gemiler Adasi, historische plek waar Neckermann ooit heel onbaatzuchtig aanbood nieuwe huisjes te bouwen.

Tussen de veertien eeuwen oude kloosters ontwaren we slangarend, rode papaver en drakenaronskelk, de slimme stinkplant met de kleur van geronnen bloed. Bob: ‘Hij bootst de geur van een lijk na, om vliegen aan te trekken. Maar jongens kijk, wat vliegt daar. Een roodpootvalk!’

Vanaf de top kijken we neer op de dobberende eilandjes en de grote baai vol wiegende gulets, waarin onze Grandi ineens belachelijk klein lijkt.

‘Bóóóóóóób? Wat vliegt daar?’

‘Zo te horen een kneutje.’

DAG 4: Waarin we de geheimzinnige Butterfly-kloof bezoeken en Bob de Turkse hippies de mantel uitveegt

Vanuit de verte lijkt het op King Kong-eiland. Door de ruige branding worden we uit de dinghy in het water gegooid. We wringen onze kleren uit. Vanuit de hutjes verderop zweeft een blond meisje aan, type receptioniste, die ons 1 miljoen lire toegang vraagt voor het ‘butterfly-strand’, want de hippies ‘take care’, een vaag verhaal.

Bob: ‘De vlinderkloof is een ecologische paradijsje voor vlinders.’

De vroege zonnestralen blikkeren als neonlicht langs de bergwanden, langzaam worden we de vlinderbiotoop ingezogen.

‘Bóóóób, is dat?’

‘Een zandoogje. Een vals oog heet dat in de biologie.’

We klimmen. Voor ons de enge kloof, achter de wiegende masten van de gulet in de blauwe branding. Zullen we ooit terugkeren?

De bodem dampt van mediterrane geuren, we worden omringd door bloemen en vlinders (‘ha, een dambordje’), druk met de bestuiving. Nieuw weetje van Bob: ‘Waarom zijn de bananen krom? Omdat ze tegen de zwaartekracht in groeien!’

Bob schildert met bevlogen gebaren wat we straks gaan zien. ‘Een tapijt van vlinders tegen de wanden. Wolken vlinders.’ Maar het valt wat tegen achterin de kloof.

‘Misschien is het te vroeg in het jaar’, zegt Bob.

Terug aan het strand tussen de Turkse hippies (‘ouders met teveel geld’, zegt onze kok). Bob Marley draait, op de bar liggen De duivelsverzen van Salman Rushdie.

De jongen met het bruine staartje zegt: ‘Vroeger waren er meer vlinders.’

‘Hoe komt dat dan?’

‘They fucked the nature. Te veel herrie, de lucht gaat hier achteruit.’

Ik spreek er met Bob over, die zegt: ‘Onzin. Ik heb ze gezegd niet zo ver het land in te bouwen, dat jaagt de vlinders weg. Ze fucken zelf de nature.’

Tijd om te gaan. De kok komt uit een familie van Turkse gewichtheffers met zeven broers en tilt onze Mies als een veertje door de branding naar de dinghy.

DAG 5: Waarin Bob ons bijna 2000 m hoog op de zeebodem zet en we Hollandse tulpen zien

We gaan de Baba Dagi (1969 m hoog) op. Bob heeft een gigantische zak bij zich met z’n paraglide-spullen, want je weet maar nooit. We rijden in open truck het Babadagi-massief in, want dan kunnen we mooi de vegetatiegrenzen zien.

‘Stóóóóp!’ roept Bob na tien minuten. Wagen stopt. Wij eruit. ‘Dit is een krimdennenbos’, doceert Bob. ‘Langzame groeiers die langs de hele kust voorkomen. Let op de stinkende goudenregen - dáár - en die blauwe rotslijster. We gaan verder.’

Weer de wagen in. Tweede zone. ‘Stóóóóp!’ We staan nu tussen bosvarkens, vliegende eekhoorns en 600 jaar oude Libanonceders, met een huid geteisterd door stenen en rampen. Een Grimm-bos waar je ‘s nachts zou huilen van angst.

Stóóóóp. Vierde niveau. De Judasboom, waaraan volgens overlevering Jezusverrader Judas zich ophing, staat uitnodigend langs de weg, We zien breukvlakjes in de rotswanden, plooiing ontstaan door het opdrukken van Afrika, marmer gevormd door kristallisatie.

Wat Weet Bob Veel! En wat kan hij goed vertellen. Uw verslaggever, voorheen 18-karaats bio-beet, ontsteekt nu in geestdrift voor elk robijntirannetje.

Hoger en hoger rijdend krijgen we een dwarsdoorsnede van Turkije met als verrassing: tulpen op de steenkoude top. We staan op 1969 m hoogte, pal boven de grootse baai van Ölüdeniz, op een miljard jaar oude zeebodem van de Tethyszee, die zich ooit tot in China uitstrekte. Onze voeten steunen op versteend koraal, je kunt de poliepen zien. Verkleumd keren we terug op de boot, de huid verschrompeld tot crêpepapier. Op de warme boot is het raki-time.

AVOND DAG 5: Waarin we op de marmeren tafel van de hamam worden gesmeten en een Turkse kapper onze neusharen uitbrandt

Om de kou uit de botten te jagen sleurt Bob ons naar de oudste hamam van Fethiye. Binnen in de hamam begint de bioloog terstond een heetwatergevecht (kennelijk een oud gebruik), waarna twee grimmig kijkende Turkse inzepers ons op de hete marmeren tafel kwakken. Door stevig scrubben komt het westerse hoornlaagje in rolletjes van onze huid. Afspoelen met koud en heet water, waarop de grote inzeeptruc volgt: de behandelde persoon verdwijnt geheel in het schuim en rug, billen en borsten worden stevig gemasseerd, want ze kunnen ons op dit moment alles wijs maken.

In doeken gewikkeld drinken we appelthee waarna we met paars gelaat, de aderen bijna óp het gezicht, de straat opgaan. Hierop besluit de directeur van de Botanische Tuin dat een bezoek aan kapper ‘Hey Barber Hair & Beard Massage’ eveneens tot een natuurcruise behoort. Deze kapper trekt aan vingers, masseert de neusbrug, trekt klant met stoel al op de grond en brandt met een fakkel neus- en oorharen weg.

We beginnen steeds meer van de Turkse natuur te houden.

DAG 6: Waarin we een potvis in de Middellandse Zee zien wat eigenlijk niet kan

Tijdens een reis waarin het beest is heilig verklaard, zweeft er tijdens het ontbijt een insect voor de ogen van Anne, een aardige oudere dame. Bob likt zijn lippen af voor een uitleg over dit zich spontaan aandienende natuurwondertje. Pats, klapt Anne het insect tussen beide handen dood. Een volle seconde is het stil, daarna barsten we in een bevrijdend Freudiaans gelach los.

Het wordt kneuterig. Aan tafel zijn we in het stadium van beroepen, afkomst en opleiding raden en de maaltijden zijn een feest van wellevendheid. We doen een wedstrijdje in elkaar schaaltjes aangeven en komen zelf bijna niet meer aan eten toe.

De kapitein slaat af en toe een harige klauw om ons heen, streelt armen en schouders, eerlijk verdeeld over de hele groep.

Bob meldt zich aan boord met een snorkelapparaat op zijn kop voor de onderwatersafari.

‘Bob ik heb hoofdpijn, zal ik nu een tabletje nemen?’

‘Ja, zou ik maar doen,’ zegt Bob. Bob is nu onze goeroe.
Of het door Bob komt of door puur geluk, feit is dat ‘Kaptan’ Ali midden op zee om 13.40 uur ineens wild gebaart en iets van ‘marina’ schreeuwt, waarop wij veronderstellen dat het wel een dolfijn zal zijn. Struikelend over elkaar spoeden we ons met camera’s aan dek, waar Ali met woordenboek naar buiten komt en we begrijpen dat het om groter wild gaat: een walvis.
Bob krabt zich achter het hoofd. ‘Wel heel zeldzaam hier.’ Het blijkt een 12 meter lange potvis te zijn, die half slapend aan de oppervlakte dommelt en ons het volle pond geeft. Met de motor zachtjes aan en uit volgen we het dier dat om de 20 minuten even boven komt. ‘Spyhopping heet dat,’ zegt Bob.

Ineens glijdt de potvis in volle majesteit onder de loopplank door, waarop wij staan te huiveren van geluk; dat is andere koek dan de zandoogvlinder. Als zelfs de bemanning met fototoestel in de ra klimt, weten we dat het echt om iets bijzonders gaat.

DAG 6: Waarop we besluiten dat het zo wel even goed is en we de hele dag niets doen behalve zonnen, zeilen en lezen

De hemel is hard en blauw als een diamant. De Turkse bergen schuiven in coulissen van zes rijen langs elkaar. Hakan brengt bladen vol appelthee. Bob weet iets over een ordinaire zilvermeeuw. We zeilen, zwemmen, praten en drinken.

DAG 7: De dag van de schildpadden, amberparfum en Turkse rosé

We moeten van Bob om 5 uur op voor de schildpadden van Kaunos. In het donker komt een bootje ons halen, een schipper van de onderwereld klampt aan, zwijgend stappen we in.

Het schemert op het schiereilandje aan de monding van de Dalyan Rivier, waar de schildpadden hun eieren komen leggen. Maar niet helaas niet vandaag. Tussen het riet door scheren we in het ochtendgloren als een hinde over het water. Bob, nu in de vernieuwde uitvoering van Bio Actionman, speciale uitvoering, heeft nu naast 1 x verrekijker, 1 x rugzak plus vechtbroek als extra een Swarovski-telescoop op de rug gebonden, jagend op rietzanger, kwak of kuifleeuwerik.

Wat zou ik nu graag als eerste willen roepen: ‘IJsvogel op tien over twaalf!’, maar het beestje laat zich niet zien.

Bij het oude Grieks amfitheater middenin Kaunos struikelen we bijna over de Euphraat Drieklauwschildpad , door Bobs telescoop een vooroorlogse monster. Een purperreiger dient zich aan, benevens een herder met GSM in de kontzak. Op één poot staat een flamingo in de verzande haven van Kaunos te mijmeren over betere tijden.

‘Kijk eens jongens boven ons, wat een feest!’

Een arendbuizerd.

Langs de beroemde Lycische koningsgraven passeren we stad Dalyan, een beetje Venetië in het riet en minstens zo druk. In het centrum hebben ze een soort eredienst voor de Carreta Carreta ingericht, een bronzen schildpadmoeder met kleintjes. De streek leeft van de beschermde schildpad.

Verder over het meer van Köycegiz, glad als zilverpapier. Aan de horizon danst de stad Köycegiz van de hitte tegen de bergen op.

Koffie willen we, voor het eerst kunnen we even geen kwak meer zien. Bob neemt ons mee naar het amberbos aan de kust. 200 jaar oud, gelegen in een moeras waar je in de zwampige hitte voet voor voet moet lostrekken, een koeienskelet voor je neus. We breken een stukje schors weg en tappen het amber af, dat voor de parfumproduktie wordt gebruikt. Vinger voor de neus. De geur van begeerte en natte regenjassen. JAAAH!, brullen de mannen. Neen, veel te zwaar, zeggen de vrouwen.

Kapot zitten we in de boot. Bob wijst naar de lucht en zegt: ‘Wat een feest’, maar we geloven de ralreiger wel.

De picknick aan de oever van het meer doet wonderen. De bootsman braadt vlees. De flessen Turkse rosé gaan door. We zeggen tegen elkaar: ‘De natuur is mooi maar je moet er wel wat bij drinken.’

In het duister varen we terug door de moerassen. Bob en de bootsman op de voorplecht speurend naar wild. Bob: ‘Sssstt, een dolfijn, motor uit.’ Tegen de donkere slierten lucht zien we om de vijf seconden - plok, plok - het silhouet van een voorbij zwemmende dolfijn.

In de verte priemt een lichtsignaal. Kapitein Ali! We hebben het idee terug te keren van een Marco Polo-expeditie. Leeft iedereen op het moederschip nog wel? Op de Grandi wachten 78 schaaltjes met aubergine, pasteitjes gevuld met kaas, dolma, dips, zwaardvis, salades en knoflooksausjes. Morgen terug naar Marmaris en nu al verteerd door heimwee.

Bob blijft. Hij gaat nog een weekje paragliden op de Babadag.

Varen langs de Turkse kust PRAKTISCH

HOE KOM JE ER?

Transavia vliegt o.m. op Bodrum, v.a. € 280 p.p. Vandaar is er een bustransfer naar de vertrekhaven. In het geval van Marmaris is dat 2 uur rijden.

GELD

De inflatie in Turkije is hoog. Begin december was 1 miljoen Turkse Lira € 0,31 (ƒ 0,68) waard. In alle grote havenplaatsen kan gemakkelijk worden gepind.

EXTRA KOSTEN

Voor ontbijt en lunch aan boord € 20 p.p.p.dag, hierbij is alle drank (dus ook frisdrank, wijn en sterke drank) inbegrepen. Diner aan boord (5 x per week): € 11 p.p. Te betalen aan de kapitein op het einde van de reis. De landexcursies/uitstapjes zijn niet bij de prijs inbegrepen.

GEORGANISEERDE REIZEN

Dit artikel is gebaseerd op een van de (thema)zeilreizen van Tussock Cruising. Tussock vaart met acht eigen klassieke zeilboten (houten gulets) langs de Egeïsche en Middellandse Zeekusten. De 8- of 15-daagse tochten bestrijken verschillende vaargebieden, waarbij landexcursies kunnen worden gemaakt (niet bij prijs inbegrepen). De 14-persoons Grandi heeft 9 hutten en vier badkamers (op de gang). In de praktijk is dat ruim voldoende. Bemanning bestaat uit 4 personen. In de regel wordt gezeild met een windkracht tussen 2 en 5 Beaufort. Passagiers mogen na toestemming van de kapitein meehelpen, dat hoeft echter niet. Prijzen voor een 8-daagse zeilcruise v.a. € 295 tot € 365 p.p. afhankelijk van seizoen (excl. vlucht), toeslag voor themareizen. Buiten het hoogseizoen vierde persoon gratis. Meer informatie of brochure: Tussock, tel. 033-4220055, email: info@tussock.eu, site: www.tussockcruising.com

THEMAREIZEN

Tussock heeft in 2002 o.m. de volgende themareizen op stapel staan: literaire zeilcruise met Yvonne Keuls (vertrek 6 juli, toeslag €115), twee natuurtochten met Bob Ursem (11 mei en 28 sept., €150), een culinaire zeilcruise met Cas Spijkers (22 juni, €115), yogazeilcruise (22 juni, €135).

REISGIDSEN

Handig en klein: Turkse kust, ANWB Extra, € 5,88; in de ANWB Gouden Serie Turkije, €. 15,86; uitstekende gids: Turkey The Rough Guide (Engelstalig), €. 19,29.

INFORMATIE

Turks Nationaal Verkeersbureau, Herengracht 451, 1017 BS Amsterdam, tel. 020-626 68 10/624 40 06

INTERNET

www.dalyaninfo.com **** goede Engelstalige site over Kaunos, Dalyan, schildpadden en omgeving, compacte info met goede foto’s

www.turizm.net *** aardige Engelstalige algemene site, met recepten en informatie over diverse zeilcruises

www.turkeyguide.com ** Algemene info in het Engels

Op www.anwb.nl en reiskrant.nl/landinfo vindt u praktische informatie over reizen naar en in Turkije.

OORDEEL VAN DE AUTEUR

‘Ideale combinatie van avontuur, cultuur, natuur, zonnebaden, actie, zwemmen en vertier aan magnifieke Turkse zuidkust. Niet zomaar een beetje varen (ook leuk), maar je belangstelling delen met geïnteresseerde, min of meer gelijkgerichte reisgenoten.’

PLUS: formidabele gids * thema van de reis staat garant voor coherent reisgezelschap * accommodatie en verzorging (eten en drinken) heel goed * alleenreizenden worden snel in groep opgenomen

MIN:: Verstokte solitaire reizigers hebben op een boot, waar je immers tot elkaar bent veroordeeld, niet veel te zoeken.